प्रश्न क्र. 59 ते 63 : खालील उतारा वाचून त्यावरील प्रश्नांची सुयोग्य उत्तरे द्या. व्यक्तीला वा समाजाला सुखस्वास्थ मिळण्यासाठी या लोकी परस्परांत ‘मैत्र' म्हणजे स्नेहभाव, आपुलकीचा जिव्हाळा असावा लागतो, माणूस कितीही ऐहिक सुखसाधनांनी संपन्न असला तरी कुटुंबात किंवा ज्या समाजात तो वागतो त्यात परस्पर प्रेम आणि सामंजस्य नसेल तर तो सुखी होऊ शकणार नाही. त्याने कोणाचा द्वेषमत्सर केला अथवा दुस-याने त्याचा केला तरी त्याला सुख लाभणार नाही, अपरिहार्यपणे जगात जे दु:ख निर्माण होते ते ‘पढियंतयाचेनि' म्हणजे प्रेमळांच्या संगतीने आणि साहाय्याने कमी होते आणि सुहृदांच्या संगतीत सुखाची गोडी वाढते. ज्ञानेश्वर महाराजांनी ज्ञानेश्वरीत एके ठिकाणी सण, सुहृद आणि संपत्ती एके ठिकाणी आली म्हणजे आनंद कसा वाढतो याचे वर्णन केले आहे. मैत्र' हे माणसाला निरपेक्षपणे दुस-याचे हित पाहावयास लावीत असते. अशा आदर्श मैत्रीचे उदाहरण भगवान श्रीकृष्ण आणि अर्जुन यांचे आपल्यासमोर आहे. अर्जुनाची आणि पांडवांची भगवंतांनी पडतील ती कामे केली, त्यात कमीपणा मानला नाही. त्यांच्या संकटकाळी धावून आले आणि युद्धात अर्जुनाला मागे घालून त्याचे सारथ्य केले. माणसा-माणसांमध्ये हा मित्रभाव राहील तर द्वेषामुळे निर्माण होणारी सर्व स्तरांवरील अनेक दु:खे कमी होतील. बलवान दुर्बलांना मित्र मानील तर त्यांचे रक्षण करील, भक्षण करणार नाही. धनवान आणि धनहीन यांच्यात मित्रभाव निर्माण झाला तर धनवान धनहीनाला साहाय्य करील, असाहाय्य करणार नाही! मैत्री माणसाचे मन असे सोज्ज्वळ करते की, चोरालादेखील आपल्या खच्या मित्राच्या घरी चोरी करावी आणि त्याचे धन लुटावे असे वाटणार नाही. खरी मैत्री ही लहान-मोठा, श्रीमंत-गरीब हा भेदही तोडून टाकते. कुठे लक्ष्मीपती भगवान श्रीकृष्ण आणि कुठे दरिद्री सुदामा ! पण भगवंतांनी त्याला सख्यभावामुळे अत्यंत प्रेमाने वागविले आणि त्याचे दारिद्र्य दूर केले, मात्र हे मैत्र ‘परस्परे' पाहिजे. धर्मराज दुर्योधनाला आपला मानीत होते, त्याला सुयोधन म्हणत होते. त्याची चित्ररथ गंधर्वाच्या तावडीतून त्यांनी सुटका केली, पण दुर्योधनाला कधीही त्यांच्याबद्दल आपुलकी वाटली नाही. तसे नसावे. एकच भाव दोघांच्या मनात असणे हे सुखाचे होते, जेथे ऐक्य तेथे सुख. जेथे द्वैत तेथे दुःख येणारच! प्रश्न क्र.

• A. या उता-याचा केंद्रवर्ती आशय कोणता?
• B. जीवनविषयक तत्त्वज्ञान सांगणे
• C. कृष्णार्जुन यांची मैत्री वर्णन करणे.
• D. माणसाच्या मनाचे वर्णन करणे.