खालील उतारा वाचून प्रश्न क्र. १२६ ते १३० या प्रश्नांची उत्तरे द्या. श्रीमंताचा व गरिबाचा या जगांत दूरचा संबंध आहे. तरी परलोकामध्ये फार जवळचा संबंध आहे. याकरिता दया हा आपला एकामेकांचा प्रथम धर्म आहे. सर्व धर्माचे सार दया आहे. गरीब हा श्रीमंताचे जुलमाने होतो. काही जन्मत: कोणी गरीब नसतो. याकरिता सर्वांवर दया करावी. हा उत्तम मार्ग, सर्वदा न्याय दयेच्या अनुसंगाने करावा. आणि असे मनांत वागवावे की, आम्हीं मरणानंतर ईश्वरापाशीं दया मागू. त्याचे दयेवांचून आमचा परिणाम लागणार नाही. म्हणून जर आपण दुस-यापाशीं दया मागण्यास सिद्ध आहों तर तसेच आपण करून दाखविले पाहिजे. तरच आपले मागणे पसंत होईल. सर्व जीवजंतु, ज्ञात-अज्ञात, हे दयेस पात्र आहेत. परंतु हिंदू धर्मात यज्ञादिक निर्दय कर्मे आहेत, तीं ईश्वरापासून झाली असतील, असे मला वाटत नाहीं. दसरया जनावरांवर आपले पाप ठेवून त्याजला मारावे. म्हणजे त्याचे दु:खानें आपलें पाप जाईल ही गोष्ट विचारास विरुद्ध आहे. परंतु याप्रमाणे चाल बहुत दिवसांपासून आहे. ज्या काळीं ईश्वराने माणसे निर्माण केली, त्या काळीं तीं अमक्याच कारणाकरिता केली, असे पक्कें समजत नाहीं. परंतु अमुक रीतीने चालावे व अमुक रीतीनें न चालावें हें ईश्वराने प्रत्येक माणसाचे बुद्धींत पेरिले आहे, हे खचित आहे. ईश्वराने आपली बढाई वाढवावी म्हणून माणसे केली, असे नाहीं. ईश्वरास माणसाच्या कीर्तनाने अधिक थोरपणा येतो, हे मिथ्या आहे. तथापि मनुष्यांनीं जो आपला निर्माणकर्ता असेल त्याची सेवा करावी हाच धर्म योग्य आहे व नीतीने वागावे म्हणजे सुख होते. परंतु यज्ञ करण्यास सांगितले असेल, असे वाटत नाहीं. यज्ञ करणे हे अनुचित व अविचारी कर्म आहे. हे बहुधा मनुष्यांनीं योजिले असावे. प्रथम मला वाटते ईश्वराने इतकाच धर्म लावून दिला असेल की, त्यांनी चांगली वर्तणूक करावी, आणि ईश्वरावर भार ठेवून वागावें. एवढाच धर्म होता. हे अशावरून वाटते की, इतर धर्म सर्व माणसांस लागू पडत नाहींत. जर इंग्रजांचा धर्म खरा म्हणावा तर आलीकडे उत्पन्न झाला. तेव्हा त्याचे मागे ते ज्या देशांत तो धर्म माहित पडला नाहीं, त्या देशांतील माणसे नर्कात गेली की काय? हे बरोबर नाहीं. तशीच मुसलमानाचे धर्माची अवस्था आहे. ईश्वरप्रेरित धर्म सर्वास सारखा कळावा. जशी त्याणे लोकांस खाण्यापिण्याची सोय करून दिली, तद्वत धर्माचीही तयारी केली असेल, व जर जनावरांचे यज्ञ हा धर्म म्हणावा, तर त्याविषयीही ऐक्यता होणार नाहीं व जनावरे वेगळाली प्रत्येक देशांत आहेत. तेव्हा त्यांपैकी कोणत्या जनावराच्या रक्ताने ईश्वर संतुष्ट होतो तेंही बरोबर कळत नाहीं. 26. सर्व धर्माचे सार काय आहे?

• A. प्रभू
• B. देव
• C. धर्म
• D. दया