44 ते 48 : खालील उतारा वाचून त्यावरील प्रश्नांची सुयोग्य उत्तरे द्या. | काव्यासाठी जगणं ही गोष्ट मला कधीच पटलेली नाही. मी असं मानतो, की काव्य हे अखेरत: एक जीवनदर्शन आहे, जीवनाचा अन्वयार्थ आहे, जीवनासंबंधीची प्रतिक्रिया आहे, म्हणून काव्याची अंतिम बांधिलकी असते ती जीवनाशी; शब्दांशी नव्हे, कल्पनेच्या विलासाशी नव्हे, वा साहित्यातील तथाकथित सिद्धान्तांशीही नव्हे. काव्याच्या स्वरूपासंबंधी आणि उद्दिष्टांसंबंधी सनातन काळापासून वाद आहेत आणि वेगवेगळ्या मथळ्यांखाली ते यापुढेही चालणार आहेत. ती चर्चा विस्तारानं करण्याचं हे स्थळ नव्हे आणि तो माझा प्रांतही नव्हे. पण एक कवी म्हणून मला वाटते ते हे, की काव्याचे आणि पर्यायाने सर्व साहित्याचे फलित, : ‘सत्यं शिवं सुंदरम्' या उक्तीत सामाविलेलं आहे. काव्य हे अखेरतः सुंदरतेचा शोध घेतं, शिवाचे रक्षण करतं आणि सत्याची साधना करतं आणि हे सर्व करताना जे असुंदर आहे, अशुभ आहे, असत्य आहे त्याच्याशी मुकाबला करीतच त्याला पुढे जावं लागतं. म्हणून माणसाच्या उत्कट अनुभूतीचं जेवढे क्षेत्र आहे ते सर्व काव्याचंही क्षेत्र आहे. काव्याच्या दृष्टीने सागराची अथांगता जेवढी खरी तेवढीच खरी अगतिक अश्रूची आर्तताही. डोंगर जेवढा खरा तेवढाच खरा सामाजिक व्यवस्थेतील अन्यायही. काव्य हे कवीच्या आत्मतेचा आविष्कार असते, हे तर वादातीत आहे. पण ही आत्मता कवीच्या व्यक्तिगत जीवनापुरतीच मर्यादित राहत नाही. कवी हा समाजात जगत असतो आणि त्या समाजजीवनाच्या जाणिवा त्याच्या आत्मतेत समाविष्ट होत असतात. कवीची प्रतिभा ही दगडासारखी स्थितिनिष्ठ नसते. युगायुगांतून निर्माण होणा-या ज्ञानविज्ञानानं, विचारानं ती संस्कारित होते. उपासमारीनं रस्त्यावर मरणारा माणूस हा पूर्व काळी करुणेचा वा पूर्वजन्मातील पापपुण्याचा विषय होता. आज तो समाजरचनेतील अन्यायाचा पुरावा होऊ शकतो. ज्ञानसाधनेत नव्याने निर्माण होणारा विचार कवीच्या साधनेत भावरूप धारण करतो आणि म्हणूनच कविता अनुभूतीच्या एका तळावर थांबत नाही. बदलत्या जीवनाचं एक सत्व आत्मसात करीत ती सतत पुढे जात असते. परिवर्तनाला साथ आणि प्रोत्साहन देत असते. कविता प्रचार करत नाही, पण संस्कार अवश्य करते. प्रचार म्हणजे दत्तक घेतलेल्या जाणिवांचा उद्बोध, तर संस्कार म्हणजे कवीच्या अनुभूतीतून परिसराशी निर्माण होणारा संवाद.45. सर्व साहित्याचे फलित कोणते ? (

• A. सत्यं शिवम् सुंदरम्
• B. समाजव्यवहार
• C. लेखकाचे अनुभव प्रगटीकरण
• D. वरीलपैकी एकही नाही.